Bodzentyn różnił się od większości miast i miasteczek powiatu sandomierskiego brakiem ludności żydowskiej prawie do końca XVIII wieku (pierwsza rodzina osiedliła się tu w 1797 roku). Nie wynikało to z powodów ekonomicznych, lecz prawnych - funkcjonował zakaz osiedlania się Żydów. Zakaz ten został uchylony w II połowie XIX wieku: w latach 50-tych istniała w Bodzentynie nielegalna żydowska gmina wyznaniowa, ale władze administracyjne uznały ją dopiero w 1867r. Uchylenie zakazu osadnictwa spowodował dość szybki napływ ludności żydowskiej do miasteczka i okolicznych wsi. W 1827 r. było w Bodzentynie 78 Żydów (6,8% mieszkańców), w 1857 - 174 (14,4%), a w 1921r. - 934 (30,2%). We wrześniu 1939r. mieszkało ich około 1.000. Głównym źródłem utrzymania bodzentyńskich Żydów były, zgodnie z ogólnopolską tendencją, handel i rzemiosło - w 1934r. na 107 zarejestrowanych placówek handlowych aż 80 (74,7%) należało do Żydów. Były to jednakże przeważnie małe, często dość nędzne sklepiki.

W okresie międzywojennym gmina żydowska była właścicielem bóżnicy z placem, mykwy i chederu. Synagoga, wybudowana w końcu XIX wieku spłonęła podczas pożaru miasta w 1917 roku. Odbudowano ja w latach 1927-29, jako obiekt murowany kryty gontem. Została zniszczona w czasie II wojny światowej.

Obecnie jedynym śladem istnienia w Bodzentynie ludności żydowskiej jest cmentarz. Zakupiony został przez Żydów w 1866r., w 1933r. dokupiono pole, by w przyszłości jego teren rozszerzyć. Zlokalizowany jest poza zabudową miasta, przy trasie do świętej Katarzyny i Kielc. Na terenie cmentarza znajduje się około 50 wykonanych z piaskowca macew, ulokowanych rzędowo. Na niektórych zauważyć można jeszcze ślady polichromii. Nagrobki zdobione są tradycyjnymi elementami architektonicznymi, symbolicznymi płaskorzeźbami z ornamentyką roślinną i zwierzęcą, przedstawieniami przedmiotów liturgicznych, z bogactwem liternictwa hebrajskiego. Jak podaje Adam Penkalla, najstarszy nagrobek pochodzi z roku 1870, a najmłodszy z 1934 .

Tekst opracowano na podstawie:
Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992.
Stępkowski L., Bodzentyn nowożytny. Z dziejów miasta biskupiego w XVI-XVIII wieku, w: Bodzentyn. Z dziejów miasta w XII-XX wieku, Kielce 1998.

Fotografie: Jacek Korczyński