Wartości przyrody żywej i nieożywionej oraz typowe dla regionu świętokrzyskiego krajobrazy podlegają ochronie również rezerwatach przyrody. W województwie ustanowionych zostało 68 rezerwatów. Ostatnim - ustanowionym w 2004 r. jest rezerwat ornitologiczny p.n. "Krasna Górna", o powierzchni ok. 400 ha. obejmujący głównie tereny leśne, Nadleśnictw Stąporków i Zagnańsk oraz grunty prywatne.

W województwie występują wszystkie typy rezerwatów - zgodnie z obowiązującym jeszcze podziałem są to rezerwaty: florystyczne, (wśród tychże - leśne, stepowe, słonoroślowe), ponadto - faunistyczne, torfowiskowe, geologiczne, krajobrazowe. Rozmieszczenie rezerwatów jest bardzo nierównomierne, co jest wynikiem zróżnicowania atrakcyjności przyrodniczej poszczególnych części województwa. Największe ilości występują w północnej części województwa, z dającą się zauważyć pewną koncentracja w okolicach Kielc i Chęcin oraz na Ponidziu. Na terenie Niecki Nidziańskiej są to głównie rezerwaty stepowe w których przedmiotem ochrony jest przede wszystkim roślinność kserotermiczna. Przeważnie rezerwaty obejmują tereny wzgórz gipsowych o łagodnych zboczach, pokrytych cienką warstwą lessu. Wzgórza porasta kwietny step łąkowy oraz murawy ostnicowe z udziałem bardzo rzadkich, chronionych gatunków roślin.

Okolice Kielc i Chęcin to dawne zagłębie surowcowe o randze ponadregionalnej, gdzie w dalszym ciągu ma miejsce eksploatacja kopalin na skalę przemysłową. Wydobycie surowców skalnych przyczyniło się z jednej strony do dewastacji krajobrazu, drugiej natomiast do odsłonięcia cennych geologicznie formacji skalnych. To było i jest powodem, że w regionie tym, na stosunkowo niewielkiej powierzchni ustanowiono stosunkowo dużo rezerwatów geologicznych (przyrody nieożywionej), obejmujących tereny po byłych kopalniach odkrywkowych. Rezerwatów takich w województwie jest 11 na ogólną liczbę 21 gdzie przedmiotem ochrony jest przyroda nieożywiona w postaci naturalnych wychodni i skałek.

Warto wspomnieć, że w Kielcach powołany został formalnie w 1952 r. pierwszy w Polsce rezerwat przyrody nieożywionej - im. Jana Czarnockiego (Ślichowice). Eksploatacja kopalin przyczyniła się również do odsłonięcia najdłuższej w kraju poza Tatrami jaskini o łącznej długości odkrytych korytarzy ponad 4,5 km., chronionej w ustanowionym w 1997 r. rezerwacie "Chelosiowa Jama". Ochroną objęto wyrobiska poeksploatacyjne z pozostałością górotworu i rozwiniętą w tymże jaskinią krasową. Ostatnim i jednocześnie największym rezerwatem geologicznym jest ustanowiony w 1999 r. jest rezerwat "Wietrznia" o powierzchni 10,5 ha. w granicach administracyjnych Kielc. W odsłoniętych w trzech odrębnych wyrobiskach wapieni dewońskich występują liczne skamieniałości ramienionogów, ślimaków, małży, koralowców, trylobitów.

Rezerwaty przyrody sklasyfikowane jako leśne, lub innej kategorii ale położone na terenie Lasów Państwowych położone są głównie w środkowej i północnej części województwa. W ujęciu statystycznym z ogólnej ilości 68 rezerwatów przyrody 47 zarządzanych jest przez nadleśnictwa.

Ilości rezerwatów oraz ich powierzchnie w poszczególnych nadleśnictwach, w granicach województwa kształtują się następująco:

Rezerwaty te ustanawiano z uwagi na występowanie na stosunkowo niewielkich powierzchniach, wielu gatunków roślin, głównie gatunków rzadkich i chronionych. W rezerwatach leśnych występują charakterystyczne dla regionu świętokrzyskiego drzewostany mieszane. Występują prawie wszystkie siedliskowe typy lasu oraz wiele naturalnie wykształconych zespołów roślinnych. W wielu rezerwatach łączona jest ochrona przyrody żywej i nieożywionej. Każdy tego rodzaju obiekt jest specyficzny i niepowtarzalny. Dlatego też trudnym jest dokonanie nawet skrótowej prezentacji wszystkich rezerwatów. Niemniej jednak na szczególną uwagę zasługują:

• Rezerwat „Świnia Góra" o pow. 50,78 ha. w Nadleśnictwie Suchedniów. Jest to rezerwat ścisły. Nie jest dopuszczona jakakolwiek ingerencja człowieka. Wykorzystywany jest jedynie do prowadzonych badań i obserwacji zachodzących samoistnych zmian.
  
  
• Rezerwat „Radomice" o pow. 23,20 ha., w Nadleśnictwie Kielce, w którym ochroną objęto fragment płaskiej podmokłej doliny rzecznej oraz stanowisko cisa - jedno z trzech naturalnych stanowisk w województwie (poza stanowiskiem na Świniej Górze oraz stanowiskiem w Nadleśnictwie Skarżysko), i jedno z nielicznych w kraju.
  
  
• Rezerwat „Białe Ługi" (zdj.18 rezerwat Białe ługi.) o pow. 408,44 ha., w Nadleśnictwie Łagów to jeden z trzech rezerwatów torfowiskowych, w województwie, (największy - poza rezerwatem „Pieczyskami" w Nadleśnictwie Pińczów oraz „Słopiec" - prywatny), gdzie ok. 33 % powierzchni rezerwatu zajmuje roślinność torfowiskowa.
  
  
• „Modrzewie" to rezerwat o pow. 5,08 ha., w Nadleśnictwie Ostrowiec Świętokrzyski, ustanowiony z uwagi na występujący fragment naturalnego zespołu leśnego z udziałem modrzewia polskiego.
  
  
• Rezerwat „Ługi" o pow. 90,23 ha., w Nadleśnictwie Włoszczowa, w którym ochroną objęto naturalne zespoły wodno - błotno - bagienne i leśne, w których żyją liczne, rzadkie i prawnie chronione gatunki ptaków. Jest to pierwszy z dwóch ustanowionych rezerwatów ornitologicznych w województwie.
  
  
• Drugim ornitologicznym i jednocześnie ostatnim z ustanowionych w 2004 r. jest wspomniany już rezerwat „Górna Krasna" , (zdj. 19- starorzecze w Dolinie Krasnej") o powierzchni ponad 400 ha., obejmujący m.in. lasy Nadleśnictw Stąporków oraz Zagnańsk. Ptaki są największym bogactwem części doliny rzeki. Na stosunkowo niewielkim obszarze spotkać można ok. 120 gatunków, związanych głównie z terenami podmokłymi. W zabagnionej i zalewowej części doliny znajdują idealne wręcz warunki bytowe. Uwagę zwracają ważki, których żyje tam ok. 30 gatunków, czyli prawie połowa występujących w Polsce. Żyje tam ok. 70 gatunków motyli. Równie atrakcyjne są siedliska. Szczególnie cenne są te o charakterze bagiennym: olsy, łęgi, bory bagienne, torfowiska, turzycowiska, łąki trzęślicowe. Ogółem w Dolinie Krasnej stwierdzono ponad 370 gatunków roślin naczyniowych.
  
  
• Godnym odnotowania jest również rezerwat „Grabowiec" (zdj. 20 - leje krasowe w rezerwacie Grabowiec.) o pow. 21,92 ha., w Nadleśnictwie Pińczów, który ustanowiono między innymi z uwagi na występowanie dyptamu jesionolistnego. Jak podaje Polska Czerwona Księga Roślin jest to jedno z czterech stanowisk w Polsce i jednocześnie jedno z dwóch naturalnych. (drugie w rez. Kulin -woj. Mazowieckie). Atrakcją są również widoczne na powierzchni leje krasowe.
  

Jak wcześniej wspomniano w rezerwatach przyrody na terenach Lasów Państwowych występują również elementy przyrody nieożywionej poddane ochronie. Do rezerwatów świadczących niejako o jedności dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego należą m.in.: